Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 29 Haziran - 5 Temmuz haftası hava sıcaklıklarının Türkiye genelinde mevsim normalleri üzerinde seyredeceğini duyurdu. Geçtiğimiz haftalarda Avrupa sıcak hava dalgalarına maruz kaldı. Dünya Sağlık Örgütü, 21 Haziran'dan bu yana Avrupa'da "yüksek sıcaklık bağlantılı 1.300'den fazla ek ölüm" kaydedildiğini belirtti.

Dünyayı etkisi altına alan sıcak hava dalgaları milyonlar için hayatı çok zorlaştırmakla kalmıyor, çevre ve insan sağlığı açısından ciddi tehditler oluşturuyor. 2019 yazında yaşanan aşırı sıcakların, dünya çapında, bir tahmine göre 356 bin kişinin ölümüne yol açtığı düşünülüyor, ki bu da bunun şimdiye kadar kaydedilen en ölümcül doğal felaketlerden biri olduğu anlamına geliyor.

Sıcak havaların yol açtığı ölümlerin hesaplanmasında ciddi farklılıklar olabiliyor ama bu felaketle giderek daha sık ve daha çok sayıda insanın karşılaştığına ve insan katkısıyla hızlanan iklim değişikliği nedeniyle yakın gelecekte de çok karşılaşacağına hiç kuşku yok. BBC Future yıllardır aşırı sıcaklarla başa etmenin yolları üzerine çalışmalar yapıyor. Bu çalışmalarda öne çıkan bilimsel tavsiyeleri derledik.

Sıcakta Serin Kalmak

Sıcak havada serin kalmak hayati önem taşıyor. Neyse ki sıcaklık aşırı yükseldiğinde alabileceğiniz bazı basit önlemler var. Saat 11.00 ile 15.00 arasında güneşe çıkmamak, aşırı rutubetli değilse bol bol soğuk ve sıcak sıvı içecekler içmek en çok bilinenler. Sıcakta sürekli sıvı almadığımız takdirde vücudumuz susuz kalmaya başlar. Hafif bir su kaybı (dehidrasyon) bile hemen yorgunluk ve halsizliğe yol açar ve vücut su tasarrufu amacıyla terlemeyi durdurduğu için vücut ısısı yükselmeye başlar.

Alkollü içecekleri sınırlı tutmak, çilek, kavun, karpuz, salatalık gibi sıvı içeriği yüksek yiyecekler tüketmek faydalı olur. Baharatlı yiyecekler de terlemeye yol açıp serinletebilir. Giysilerin koyu ya da açık renk olması, 1980'lerde Bedevi aşiretleri üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, sıcaktan koruma bakımından büyük bir fark yaratmıyor. Ama sıkmayan, rahat giysiler giymek, cildin etrafında hava dolaşımı sağlayarak rahatlatıcı olabiliyor.

Camları açarken bir düşünmek iyi bir fikir olabilir. Özellikle de dışarısı içeriden daha sıcak ise. Güneşin düştüğü odalarda perdeleri kapatmak da odayı serin tutar. Vücudu serinletmenin en kolay yollarından biri, suyun buharlaşması yoluyla oluşan serinlikten yararlanmak. Duş alarak ya da yüzerek hızla serinlemek mümkün. Suyu kilden küplerde tutmak ve açık pencerelerin önüne ıslak çarşaf germek geçmişte insanlığın tecrübe yoluyla geliştirdiği faydalı yöntemler arasında.

Benzer bir şeyi buz dolu bir kabı ya da ıslak çarşafı bir vantilatörün önüne koyarak da yapabilirsiniz. Ama vantilatörlerin ne kadar etkili olduğu tartışmalı ve bu konuda kapsamlı ve titiz çalışmalar henüz yok. Pervaneli soğutucuların genellikle 35 santigrat sıcaklığa kadar faydalı olduğu düşünülüyor. Fakat sıcaklık bunun üzerine çıktığında üzerinize sıcak havayı üflemesi su kaybınızı artırarak olumsuz bir etki yapabilir. Ayrıca bu aletler enerjiyle çalıştıklarından kendileri de ısı üretir.

Sıcak Hava Sağlığımızı Nasıl Etkiler?

İnsan vücudunun ideal ısısı 35-37 santigrat derece arasında, ama birçok uzman ortalama olarak bu sıcaklığı 36,8 olarak veriyor. Vücut ısısı çok yükseldiğinde ya da ısıyı kontrol edemediğinde sıcak yorgunluğu dediğimiz şey yaşanabilir. Bu aniden ya da yavaş yavaş yaşanabilir. Baygınlık hissi, aşırı terleme, ciltte soğuk bir ıslaklık, kramplar ve mide bulantısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Bunun daha şiddetlisi güneş çarpması olabilir. Bayılma, kafa karışıklığı, ateş, titreme nöbetleriyle ortaya çıkabilen bu durum vücudun artık ısıyla baş edemediği ve tıbbi müdahale gerektiği anlamına gelir.

Sıcak dalgası ayrıca baş ağrısı ve su kaybından, kalp krizi ve nefes tıkanıklığı gibi ölümcül rahatsızlıklara kadar bir dizi sağlık sorununa yol açabilir. Böyle dönemlerde vücut ısılarını daha zor kontrol eden yaşlılar ve bazı hastalıklarla yaşayanlar özellikle dikkatli olmalıdır. Dünyada nüfusun yarısının ve yaklaşık bir milyar işçinin yılın belli dönemlerinde zararlı derecede yüksek sıcaklıklara maruz kaldığı tahmin ediliyor. Isı yavaş yavaş yükseldiğinden, sağlığımızı etkilediğini fark ettiğimizde çok geç olabiliyor. Bu nedenle önceden yapılan uyarılar önlem almak bakımından çok yararlı.